Arjan Broers
Een dwaas bestaan
Martinus Muskens & Arjan Broers
Opmaat tot eeuwigheid
Valkhof Pers » Wees niet bang
Tiny Muskens werd geboren in 1935, in het katholieke boerendorp Elshout. Zijn leven vertelt het verhaal van een tijdperk vol veranderingen, waar Muskens steeds bij wilde zijn. Als brave kapelaan las hij – met rode oortjes – Jan Wolkers en Gerard Reve, om de cultuur van de jaren zestig te begrijpen. Als pasgewijd priester reisde hij naar Rome om stiekem een zitting van het Tweede Vaticaans Concilie mee te maken, maar werd door de bewaking de Sint Pieter uitgezet. Hij zag de armen van Calcutta, het lijk van Mao en het huisje van Gauguin op Tahiti.
Eind jaren zestig werd de Brabantse boerenzoon verliefd op Indonesië, waar hij acht jaar woonde en werkte. Daarna verbleef hij zestien jaar in Rome, het centrum van de wereldkerk. En in al die tijd zwierf hij door Azië, Afrika en Amerika om de wereld en de kerk te leren kennen.
In 1994 kwam hij terug op Brabantse grond, als bisschop van Breda. Daar schrikte hij het destijds zelfgenoegzame Nederland op, door op onorthodoxe wijze aandacht te vragen voor armen, zieken en daklozen in ons eigen land.
In deze biografie vertelt Tiny Muskens over zijn tomeloze nieuwsgierigheid, zijn reisdrift en zijn liefde voor de kerk. Hij denkt na over de multiculturele samenleving en de toekomst van de kerk, en geeft een eerste programma voor het Derde Vaticaans Concilie. Met kennis die nergens geleerd wordt, met een diep geloof dat steeds in beweging is, en met een stortvloed aan soms schelmachtige details.
Arjan Broers (1969) studeerde theologie en religiestudies aan de Katholieke Universiteit Nijmegen. Hij publiceerde onder meer Dwarsliggers in naam van God, Het verhaal van je leven en Elk mens heeft een naam, met bisschop Muskens. Ook schreef hij mee aan De nieuwe katholieken en Etty Hillesum in facetten.
‘Dit ben ik: de polders van Elshout. Als jongen klom ik graag over het hek van het erf van mijn vader en liep de weilanden in om te zwerven, soms met vriendjes, maar vaak ook alleen. Ik nam een lange stok mee om over de sloten te springen, en dwaalde urenlang over de velden. In de verte kon ik het dorp zien liggen als een veilig decor. En als ik op weg naar school, kerk of onze boerderij door onze straat liep, de enige straat van het dorp, dan lokte de polder vanachter elk huis. Dat zwerven, dat is eigenlijk nooit meer overgegaan.’
‘Ik wilde echter niet alleen het kerkelijke en het academische Italiaans leren, maar ook dat van de straat, de televisie en de bus. Daarom ging ik ’s avonds soms stiekem in burgerkleren naar een van de vele kleine theaters die Rome rijk is. Van oudsher waren dergelijke gelegenheden taboe voor priesters, net als zwembaden en bioscopen. En hoewel ik me aan het zwemverbod nooit veel gelegen had laten liggen, had ik toch het gevoel iets ongeoorloofds te doen. Ik suste mezelf met de gedachte aan Johannes Paulus II, van wie bekend was dat hij in zijn jonge jaren een hartstochtelijk beoefenaar was van verschillende sporten, en van toneel en theater. Hij liet zelfs binnen een maand na zijn aantreden een zwembad aanleggen bij zijn buitenverblijf Castel Gandolfo. Vanuit een oude kramp werkten krachten in de curie dat tegen, met als argument dat het zo duur was. “Niet zo duur als een nieuw conclaaf”, zei de paus.’
EEN ONVERBIDDELIJKE BESTSELLER
Op 26 november vierde Tiny Muskens zijn tiende verjaardag als bisschop van Breda met de verschijning van een bijzonder boek: zijn ruim 400 pagina’s tellend levensverhaal, dat onder de titel Wees niet bang door Arjan Broers werd opgetekend.
Was Muskens in de eerste jaren van zijn episcopaat veelvuldig in het nieuws, in de jaren daarna was het, mede van wegen gezondheidsproblemen, wat stiller geworden rond deze opmerkelijke, niet-bange bisschop. Maar hoeveel weerklank hij vindt áls hij zich uitspreekt, hoeveel mensen er geraakt worden door zijn ideeën en door de manier waarop hij zijn ambt vervult, bleek overduidelijk bij de verschijning van zijn boek: hij haalde de televisie, de radio en alle kranten, en de eerste druk van 4000 exemplaren was binnen een week helemaal uitverkocht. Ook de tweede druk was in no time ‘op’, zodat er in december nog een derde druk moest worden gemaakt. We mogen dus met recht spreken van ‘een onverbiddelijke bestseller’.
‘Het leven van Tiny Muskens begint in 1935 in het door en door katholieke dorp Elshout en zijn verhaal waaiert de hele wereld over. Door de ogen van de latere bisschop van Breda zien we de katholieke zuil in volle glorie, het systeem van de seminaries, het Veldhoven en Nijmegen van de jaren zestig, het werk van missionarissen in Azië, Afrika en Amerika, en de cultuuromslag in de westerse wereld. Muskens, de man die zo goed in soundbites kan praten, bleek een boeiend verteller met een geweldig oog voor details. Hij nam me mee naar Rome en naar zijn geliefde Indonesië en toonde zich zoals hij is: boers en belezen, geestig en bot, Brabants en wereldwijs, openhartig en gesloten, vroom en eigenwijs, stoer en zorgelijk, kwetsbaar en onbevreesd. Zelden heb ik iemand ontmoet die zoveel tegenstrijdige eigenschappen in zich verenigt en toch zo één is. Wees niet bang is te lezen als een persoonlijk document, als een geloofsverhaal, een geschiedenis en als een kennismaking met de wereldkerk.’
– Arjan Broers, auteur van Wees niet bang
‘Het is een boek dat de humane, relativerende, betrokken en praktische kant van het katholicisme aan het licht brengt.’
– Ralf Bodelier in de Volkskrant, 4 december 2004
‘Muskens gaat ook de grote thema’s niet uit de weg. Hij moedigt zelfs nieuw debat aan. Over gehuwde priesters, vrouwen in hogere functies in de kerk, condooms. Hij verklaart zijn liefde voor de kerk, maar hij verklaart haar niet heilig.’
– Jan Reijnders in BN/De Stem, 26 november 2004
‘Muskens geeft aanzetten voor een dialoog tussen de godsdiensten, een van de stokpaardjes van de bereisde bisschop.’
- (NRC Handelsblad)
‘Bisschop Muskens vertelt op een zeer toegankelijke wijze over zijn leven, over zijn geloof en over zijn bisschopsambt.’
- (Kruispunt tv) beeld
‘Zelfs voor wie niet of slechts nog "op afstand" kerkelijk is, is dit een boek van hoop door een mede-Brabander om trots op te zijn.'
- (Brabant Cultureel, februari 2005).
‘Het is een mooi boek. Mede dank zij de uitstekende pen van de journalist Arjan Broers, die de herinneringen van Muskens verwerkte. Het is een boek dat de humane, relativerende, betrokken en praktische kant van het katholicisme aan het licht brengt.’
- (de Volkskrant)
‘Het is een boek vol prachtige anecdotes (…). Het als een anecdotisch boek typeren zou het boek, de verteller en de schrijver tekortdoen. (…) Muskens laat zich kennen als een denker'
- (BN/De – Brabants Dagblad – TC/Tubantia).
Zie ook: www.arjanbroers.nl
