Paul van Tongeren en Gerrit Steunebrink (red.)
Vreemde verwanten?
Valkhof Pers » Latijn dat leeft
Repertorium van Latijnse woorden en uitdrukkingen in het Nederlands van nu
Hoeveel mensen zijn zich ervan bewust dat ze dagelijks Latijn spreken? Boeken en kranten staan vol met uitdrukkingen als carpe diem (pluk de dag), mens sana in corpore sano (een gezonde geest in een gezond lichaam), pecunia non olet (geld stinkt niet). Maar ook het alledaagse taalgebruik wemelt van het Latijn: gratis, aura, video, ad rem, debet, cursus, biceps – het zijn stuk voor stuk heel ‘gewone’ woorden, maar wie staat erbij stil dat ze rechtstreeks uit het Latijn afkomstig zijn? Het Latijn is niet weg te denken uit het Nederlands; zonder Latijn zouden we bij wijze van spreken geen gesprek kunnen voeren, geen brief kunnen schrijven.
In Latijn dat leeft zijn al die Latijnse woorden en uitdrukkingen die nog steeds in het Nederlands voortleven verzameld en van een bondige verklaring voorzien. Zowel de alledaagse woorden zijn opgenomen als vaktermen uit bijvoorbeeld de geneeskunde en de rechtsgeleerdheid. Maar ook tal van gevleugelde citaten uit de Latijnse literatuur hebben een plaats gekregen in Latijn dat leeft: de gustibus nil disputandum (over smaak valt niet te twisten), homo homini lupus (de mens is de mens een wolf), de mortuis nil nisi bene (over de doden niets dan goeds). Uiteraard is ook de Romeinse godenwereld goed vertegenwoordigd in Latijn dat leeft: de belangrijkste goden zijn met naam en een korte karakteristiek vermeld. Latijn dat leeft is daarmee veel meer dan een ‘Latijnse-woordenboek’: het is ook een citatenboek en een mythologische woordenlijst. Latijn dat leeft is een ware goudmijn voor iedereen die geïnteresseerd is in taal en klassieke cultuur.
Na een algemene cultuurhistorische inleiding begint het eigenlijke repertorium met het voorzetsel a(b), om zo’n 200 pagina’s (ook een Latijns woord, overigens) later te eindigen met oppergod Zeus. Voor wie niet (meer) vertrouwd is met de Latijnse grammatica is achterin het boek een beknopte Grammaticale toelichting opgenomen, waarnaar in de lemma’s met een eenvoudig systeem verwezen wordt.
Dr. G.F. Diercks was leraar klassieken aan diverse gymnasia en wetenschappelijk hoofdmedewerker aan het Klassiek Instituut van de Rijksuniversiteit Groningen. Prof.dr. J.C.F. Nuchelmans was hoogleraar Griekse taal- en letterkunde aan de Katholieke Universiteit Nijmegen. ‘Hun’ leergang Tirocinium heeft generaties middelbare scholieren de eerste beginselen van Latijn en Grieks bijgebracht.
